Schijnzelfstandigheid: hoe vermijd je problemen?

Flexibel, klantgericht en gespecialiseerd: geen wonder dat heel wat organisaties een beroep doen op zelfstandigen. Ben je echter zelfstandig op papier, maar werknemer in de praktijk? Dan loert het risico van schijnzelfstandigheid om de hoek. Maar wat zijn de precieze criteria, en hoe vermijd je schijnzelfstandigheid?


Er was een tijd dat organisaties ongeremd zelfstandigen konden inzetten als personeelsleden, en daarvoor niet op de vingers getikt werden. In sommige sectoren was schijnzelfstandigheid schering en inslag. Maar sinds 2013 bestaan er strengere regels voor de bouw, bewaking, transport en schoonmaak. Vooral als je in één van die sectoren werkt, kijk je dus maar beter uit.



Wat zijn de algemene criteria?

Stel: je werkt als zelfstandige van 9 tot 5 in een bedrijf. Ben je dan een schijnzelfstandige? Niet per se, want je moet zondigen tegen verschillende criteria tegelijk:

  • De wil om als zelfstandige te werken. Bestaat er een contract dat duidelijk maakt dat het om een zelfstandige samenwerking gaat? Of volg je (informele) afspraken van de opdrachtgever?
  • De vrijheid van het werk. Kan je zelf beslissen hoe je je werk indeelt en hoe je een opdracht afhandelt? Of beslist je opdrachtgever over je planning?
  • De vrijheid van de werktijd. Werk je wanneer je wil? Of volg je de werkuren van het bedrijf?
  • Hiërarchische controle. Spreek je af om nu en dan te overleggen over afgewerkte opdrachten? Of gaat het om regelmatige en uitgebreide rapportering en controle?

Was telkens de tweede vraag van toepassing bij jou? Dan is er wellicht sprake van schijnzelfstandigheid. Het gevolg? Een arbeidsrechtbank kan je herkwalificeren van zelfstandige naar werknemer. Vooral voor je opdrachtgever is dit een zware financiële dobber: het bedrijf zal een hoop sociale bijdragen moeten bijpassen. Maar ook voor jou kunnen de gevolgen zwaar zijn: wanneer je bijvoorbeeld de kosten van je thuiskantoor inbrengt, kunnen ook die herzien en verworpen worden.



Speciale criteria in risicosectoren

Omdat schijnzelfstandigheid vaak voorkomt in de bouw, bewaking, transport en schoonmaak, gelden hier aparte regels. Voldoe je aan minstens 5 van deze 9 criteria, dan ben je een echte zelfstandige.

  • Je draagt zelf je financieel of economisch risico (doordat je bijvoorbeeld investeert in je zaak).
  • Je kiest zelf hoe je je financiële middelen inzet.
  • Je beslist zelf over het aankoopbeleid van je zaak.
  • Je bepaalt mee de prijzen die je hanteert.
  • Je hebt een resultaatverbintenis.
  • Je hebt de vrijheid om zelf personeel aan te werven.
  • Je stelt je bij andere partijen voor als zelfstandige en je hebt meerdere opdrachtgevers.
  • Je vergoeding hangt af van de omvang van de opdracht of het resultaat dat je ermee boekt.
  • Je werkt met je eigen bedrijfsmiddelen, zoals je werkruimte, auto, kantoormateriaal …


Hoe schijnzelfstandigheid vermijden?

Een duidelijk contract is essentieel. Deze blogpost toont je wat in zo’n zelfstandige samenwerkingsovereenkomst moet staan. In welke sector je ook werkt: hou rekening met de volgende zaken, dan zit je zeker safe:

  • Maak je statuut duidelijk. Als zelfstandige mag je zelf je prijs bepalen, investeren in je zaak, personeel aanwerven en je diensten aanbieden bij meerdere opdrachtgevers. Stip in je contract ook aan dat je vrij bent in werk en werktijd, en dat hiërarchische controle ontbreekt.
  • Let op je woorden. Termen als vakantiegeld, uurroosters en groepsverzekering zijn taboe. Als zelfstandige krijg je geen gewaarborgd of maandelijks loon, maar een fee of honorarium. Probeer ook clausules zoals ‘exclusiviteit’ of ‘niet-concurrentiebeding’ te vermijden, al hangt dat vooral af van de opdrachtgever.
  • Baas over jouw materiaal. Verplaats je met je eigen wagen, gebruik je eigen laptop en investeer in eigen gereedschap.
  • Voorwaarden op je factuur. Om twijfel helemaal uit te sluiten, plaats je op je factuur de betaalvoorwaarden: de betaaltermijn, interesten bij late betalingen, een termijn om protest aan te tekenen, de bevoegde rechtbank enzovoort.


Vragen of hulp?

Op zeker spelen en een waterdichte zelfstandige samenwerkingsovereenkomst opstellen? Een expert van SD Worx helpt je graag verder.
Neem gerust even contact op met een kantoor in je buurt.